Haber

Haber to jeden z najczęściej używanych czasowników bo pełni kilka funkcji:

Po pierwsze oznacza istnienie lub znajdowanie się czegoś w danym miejscu, zaistnienie jakiegoś wydarzenia lub zjawiska. W takiej roli w każdym czasie ma zawsze tylko jedną formę- trzeciej osoby liczby pojedynczej, niezależnie od tego czy określa jedną czy więcej rzeczy, zjawisk, wydarzeń. W tej funkcji nazywany jest czasownikiem bezosobowym, niepoprawne jest używanie go w jakiejkolwiek innej osobie niż trzecia osoba liczby pojedynczej.

Hay mucha gente. Hay nubes. No hay nada.

No pude entrar porque había muchas personas. En la plaza había 3 restaurantes.

Ayer hubo un concierto en el estadio. Hubo algunos problemas ayer pero ya está todo solucionado.

Poprawne formy to: hay, ha habido, hubo, había, había habido, habrá, habrá habido, habría, habrá habido, haya, haya habido, hubiera, hubiera habido. (Niepoprawne, aczkolwiek spotykane dość często są formy: hubieron, habían, a nawet hemos czy habemos.)

Kolejną wątpliwością jest użycie tego czasownika. Haber oznacza zawsze coś bliżej nieokreślonego (bezosobowość), dlatego rzadko łączy się z rodzajnikiem określonym, zaimkiem dzierżawczym, czy wskazującym (w takim wypadku użyjemy najczęściej estar, rzadziej ser lub inny). Za to charakterystyczne połączenia dla haber to: rodzajnik nieokreślony, liczebnik, określenie ilości (mucho, poco, demasiado, suficiente, un poco, etc.), alguno, ninguno, lub brak jakiegokolwiek określnika (szczególnie w liczbie mnogiej.)

Hay plátanos y manzanas, no hay naranjas.

Hay algunas personas en la calle y muchos coches.

No veo nada, hay demasiada niebla.

En el salón hay una mesa, tres sillones y unos cuadros.

En esta sala hay muchos conciertos interesantes.

Druga ważna rola czasownika haber to pełnienie funkcji czasownika posiłkowego we wszystkich czasach złożonych w połączeniu z formą participio. Tutaj posiada już pełną odmianę, bo jego forma określa nam osobę, która czynność wykonuje.

Tak więc do utworzenia czasu pretérito perfecto potrzebujemy odmiany haber w presente (tym razem formy zupełnie inne od hay) oraz nieodmienne w tym wypadku participio pasado.

pretérito perfecto

has

ha +participio

hemos (hablado, comido,

habéis vivido)

han

Do utworzenia czasu pretérito pluscuamperfecto potrzebujemy odmiany haber w imperfecto oraz participio.

pretérito pluscuamperfecto:

había

habías

había +participio

habíamos

habíais

habían

Podobnie przy futuro perfecto (compuesto) y condicional compuesto: czasownik posiłkowy odpowiednio w futuro imperfecto i condicional simple oraz participio.

futuro perfecto

habré

habrás

habrá +participio

habremos

habréis

habrán

condicional compuesto

habría

habrías

habría +participio

habríamos

habríais

habrían

Wreszcie dwa czasy złożone w trybie subjuntivo tworzymy odpowiednio przez odmianę haber w presente de subjuntivo (dla perfecto) oraz imperfecto de subjuntivo (dla pluscuamperfecto).

perfecto de subjuntivo

haya

hayas

haya +participio

hayamos

hayáis

hayan

pluscuamperfecto de subjuntivo

hubiera/hubiese

hubieras/hubieses

hubiera/hubiese +participio

hubiéramos/hubiésemos

hubierais/hubieseis

hubieran/hubiesen

Oprócz tych dwóch podstawowych funkcji jest jeszcze konstrukcja haber que + bezokolicznik, która oznacza powinność, konieczność, obowiązek. W odróżnieniu od konstrukcji tener que+ bezokolicznik, jest ona w pełni bezosobowa, czyli nie wskazuje konkretnie kto ma czynność wykonać a jedynie, że musi ona zostać wykonana. Możemy użyć tej konstrukcji praktycznie w każdym czasie, przy czym formy czasownika haber ponownie będą tylko w trzeciej osobie liczby pojedynczej.

Hay que hacer muchas cosas.

Había que pensar antes.

Hubo que comprar más comida.

Habrá que traer algunas sillas.

Habría que limpiar antes de que llegaran los invitados.

Jeszcze jedną konstrukcją, w której pojawia się haber to haber de + bezokolicznik. Ta konstrukcja również oznacza powinność, konieczność ale jest już osobowa i jest synonimem konstrukcji tener que + bezokolicznik.

He de estudiar más.

Hemos de decirte algo.

Hubimos de renunciar.

Habrán de esperar.

ESTAR

Estar, podobnie jak haber, to: być, znajdować się, tyle że używane w innych sytuacjach. O ile haber pojawiało się w połączeniu z rodzajnikami nieokreślonymi i ilościami, estar będziemy używać z rodzajnikami określonymi, zaimkami dzierżawczymi, zaimkami wskazującymi, imionami, nazwami własnymi.

Zawsze kiedy będziemy opisywać położenie geograficzne, konkretnego miejsca wymienionego z nazwy, użyjemy estar.

Polonia está en el centro de Europa.

¿Dónde está Francia?

(Ale: ¿Hay muchos lagos en Polonia?

Tak samo gdy będziemy mówić o położeniu konkretnych osób.

¿Dónde está tu madre?

Pedro no está.

Estamos todos en casa.

(Ale: Hay mucha gente aquí. Hay unas 50 personas.)

I konkretnych przedmiotów.

Tu libro está en la mesa.

¿Por qué está aquí este bolso?

(Ale: En la mesa hay un libro. ¿Por qué hay un bolso en el suelo?)

Za pomocą estar opisujemy nie tylko położenie, ale też stany w jakich się znajdujemy. Poczynając od samopoczucia (¿Cómo estás?, Estoy nervioso. Estamos tristes.); poprzez kondycję fizyczną (estoy enfermo, estás en forma, está resfriado); nawet stałe dysfunkcje takie jak: estar sordo, estar ciego, estar mudo, czy estar loco; pozycję ciała (está sentado, estamos tumbados, estáis de pie); po chwilowe okoliczności (la ventana está abierta, el vaso está sucio, la tele está apagada, el café está caliente, mi ordenador está roto). Nie zapominajmy że estar vivo i estar muerto to też stany fizyczne. Stany cywilne również są stanami przejściowymi więc zdecydowanie mówimy: estar casado, estar divorciado, estar separado, (ale już soltero może być i z ser i z estar, a viudo raczej preferuje ser). Bycie emerytem lub bezrobotnym również traktujemy jako stany: estar jubilado, estar desempleado (lub en paro).

Czasami znajdujemy się również w pewnych nietypowych, tymczasowych trybach, na przykład w podróży, albo na wycieczce lub wakacjach: estar de viaje, estar de excursión, estar de vacaciones.

Nasz wygląd również może być przejściowy, możemy więc stwierdzić, że ktoś está blanco (blady), está rojo (czerwony na twarzy) albo negro (brudny albo opalony). Przy okazji kolorów można też być zielonym, we wszystkich znaczeniach oprócz tego najbardziej dosłownego. Czyli możemy być zieloni na twarzy z choroby, albo z zazdrości, albo zieloni w czymś, kiedy się na tym nie znamy. (¿Qué te pasa?, estás verde. Estoy verde en informática.) Ceny, zwłaszcza tam gdzie są dość zmienne, również można określić za pomocą czasownika estar. (Las manzanas están a 3 euros y las peras a 4.)

Ale to nie wszystko, bo estar użyjemy również, w sytuacjach, które zazwyczaj kojarzymy z czasownikiem ser, kiedy chcemy podkreślić zmianę lub chwilowość sytuacji. Jeśli uważamy, że ktoś jest ładny to mówimy: es guapo, ale kiedy chcemy powiedzieć, że wyjątkowo ładnie dzisiaj wygląda powiemy: está guapo (Qué guapo estás hoy). Jeśli ktoś jest szczupły to: es delgado, ale jeśli schudł od ostatniego razu, kiedy go widzieliśmy, możemy powiedzieć: estás muy delgado, aby podkreślić zmianę jaka zaszła. Nawet mówiąc o tymczasowym zajęciu możemy użyć estar (está de camarero).

Wreszcie możemy powiedzieć: estoy con Pedro, co w zależności od kontekstu, może oznaczać, że właśnie przebywam w jego towarzystwie, że jesteśmy w związku, albo nawet, że zgadzam się z nim, popieram, np. w dyskusji.

No estoy para bromas, możemy usłyszeć kiedy ktoś nie jest w nastroju na żarty. Ale jeśli está para salir- to jest gotowy i za chwilę wyjdzie. Jeśli coś ma stać się dosłownie za chwilę, albo dzieli nas od tego cienka granica, coś wisi na włosku, możemy też użyć zwrotu estar a punto de- Estoy a punto de rendirme.

Estar będzie się również łączyło z por, w kilku różnych znaczeniach. Kiedy coś nie jest jeszcze zrobione a powinno- está por hacer. Kiedy jesteśmy zdecydowani na coś, albo skłaniamy się ku jakiejś opcji- estamos por hacerlo.

¿Estamos? zapytamy gdy będziemy chcieli się upewnić, że się dogadaliśmy, wszystko jasne i rozumiemy się; to taka krótsza i dobitniejsza wersja: ¿todo claro? ¿me has entendido?

SER

Ser to również być. Co prawda nie używany do położenia, ale już do miejsca, w którym coś się odbywa, jak najbardziej. Dlatego: El teatro está en la calle Goya, ale: El concierto es en el teatro.

Ser używamy do mówienia o czasie- datach, godzinach, porach roku, porach dnia.

Es de día. Es tarde. Son las 11 de la mañana. Hoy es lunes. El examen es el 15 de junio.

(Ale istnieją też zwroty z estar do niektórych z tych funkcji- Estamos a 3 de mayo. Estamos en verano.)

Ser używamy do opisywania wszelkich cech rzeczy i osób: wyglądu, charakteru, koloru, materiału, wzoru, kształtu, wyznania, pochodzenia, zawodu. (Es alto y alegre. La mesa es de madera, muy bonita y marrón. El espejo es redondo y pequeño. Mi tío es alemán, es ateo y es cocinero.) Robimy tak zawsze, kiedy nie chcemy akurat podkreślić wyjątkowości czy tymczasowości danej sytuacji.

Określamy za jego pomocą relacje między ludźmi i przynależność (własność), a także przeznaczenie. (Son hermanos. Somos amigos. Este libro es de tu prima. Las tijeras son para cortar.)